|
Creodd Ysgol y Gyfraith Caerdydd wasanaeth Deddfwriaeth Cymru Ar-lein
yn 1999 er mwyn cynorthwyo aelodau’r proffesiwn cyfreithiol, y byd
academaidd, cymunedau sector cyhoeddus a phreifat ehangach a’r cyhoedd
yn gyffredinol, yn ogystal ag aelodau Llywodraeth Cynulliad Cymru
a Chynulliad Cenedlaethol Cymru, i adnabod y swyddogaethau a drosglwyddwyd
i Gynulliad Cenedlaethol Cymru o dan dermau Deddf Llywodraeth Cymru
1998. Ers i Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 ddod i rym mae’r swyddogaethau
hynny wedi’u trosglwyddo ac yn cael eu harfer gan Lywodraeth Cynulliad
Cymru. Enillodd Cynulliad Cenedlaethol Cymru bwerau newydd hefyd.
Yn gychwynnol ariannwyd Deddfwriaeth Cymru Ar-lein gan Fwrdd Ymchwil
y Celfyddydau a’r Dyniaethau ac mae’n cael ei ariannu bellach gan
Gomisiwn Cynulliad Cenedlaethol Cymru, Llywodraeth Cynulliad Cymru
a'r Ganolfan Addysg Uwch Cyfrwng Cymraeg, gyda chefnogaeth llwyr
Ysgol y Gyfraith Caerdydd a Chanolfan Llywodraethiant Cymru.
Mae Deddfwriaeth Cymru Ar-lein yn wasanaeth cyfreithiol electronig
unigryw:
• Mae’n canolbwyntio ar y Gymru ddatganoledig
• Mae’n rhad ac am ddim
• Nid yw’n dibynnu ar ymrwymiad cyrff sydd o anghenraid yn rhoi
blaenoriaeth i Gymru a Lloegr neu ddeddfwriaeth y Deyrnas Unedig
• Mae’n gynhwysfawr: nid yn unig mae’n cynnwys deddfwriaeth sylfaenol
Cymru (Mesurau’r Cynulliad), ceir hefyd ddeddfwriaeth ddatganoledig
yn ogystal â chrynodeb o swyddogaethau gweithredol a deddfu datganoledig
• Mae’n cyflwyno gwybodaeth mewn dull trefnus yn ôl y meysydd datganoledig
• Mae’r dull (yn arbennig y drefniadaeth yn ôl maes) yn ei gwneud
yn fwy defnyddiol i’r cyhoedd
Newidiodd Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 natur pwerau datganoledig
Cymru ac, yn anochel, y gyfraith yng Nghymru yn sylweddol. Cafodd
hyn effaith sylfaenol ar drefniadaeth Deddfwriaeth Cymru Ar-lein
ac ail-strwythurwyd y gwasanaeth a’r wefan er mwyn adlewyrchu’r
newidiadau hyn.
Amcan cyffredinol y wefan newydd yw dangos yn glir a threfnus:
• holl bwerau Cynulliad Cenedlaethol Cymru
• holl bwerau Llywodraeth Cynulliad Cymru
• y gyfraith a wneir yng Nghymru gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru
• y gyfraith a wneir gan Lywodraeth Cynulliad Cymru o dan bwerau
datganoledig
• y gyfraith a wneir gan Lywodraeth Ganolog o dan Ddeddfau datganoledig
Sylwadau cyffredinol ar swyddogaethau’r Cynulliad
Deddf Llywodraeth Cymru 1998 a sefydlodd Gynulliad
Cenedlaethol Cymru fel corff unigol corfforaethol. Yn ôl y gyfraith
y Cynulliad oedd â’r hawl i arfer holl bwerau’r Ddeddf. Ar yr wyneb,
nifer cyfyngedig o swyddogaethau sylweddol a drosglwyddwyd i’r Cynulliad.
Er bod adran 40 yn galluogi’r Cynulliad i wneud unrhyw beth cysylltiedig
â’r swyddogaethau, neu a fyddai’n ffafrio neu hwyluso’r arfer, roedd
swyddogaethau Deddf 1998 yn gyfyngedig. Cafwyd swyddogaethau yn
ymwneud â’r pŵer i ddiwygio awdurdodau iechyd Cymru (adran 27) ac
i ddiwygio rhai cyrff cyhoeddus eraill yng Nghymru (adran 28 a Rhannau
I ac II Atodlen 4). Roedd yn cynnwys pwerau cyffredinol hefyd i
alluogi’r Cynulliad i wneud unrhyw beth a ystyriai’n briodol i gefnogi
diwylliant, chwaraeon, yr iaith Gymraeg ac adeiladau o ddiddordeb
hanesyddol neu bensaernïol (adran 32). Roedd holl bwerau eraill
y Cynulliad blaenorol, a nodwyd mewn Gorchmynion Trosglwyddo Swyddogaethau
neu Ddeddfau Seneddol ôl-1999, yn benodol iawn.
Mae Deddf Llywodraeth Cymru 2006 yn disodli’r
Ddeddf honno. Yn gyntaf, mae’n creu ymwahaniad cyfreithiol ffurfiol
rhwng Cynulliad Cenedlaethol Cymru a Llywodraeth Cynulliad Cymru.
Yn ail, mae’n darparu trefniadau ar wahân ar gyfer pwerau a swyddogaethau’r
Cynulliad a’r Llywodraeth.
Llywodraeth Cynulliad Cymru yw’r Weithrediaeth.
Etifeddodd y Llywodraeth yr holl bwerau gweithredol a freiniwyd
dan Ddeddf 1998 cyn 2007 ac a nodwyd mewn Deddfau Seneddol penodol,
Gorchmynion Trosglwyddo Swyddogaethau a Gorchmynion Dynodi UE, ac
oedd dal mewn grym ar gychwyn Deddf 2006. Mae’r pwerau hyn yn parhau
yn weithredol yng Nghymru ac yn cael eu harfer gan Weinidogion Cymru.
Erbyn 2009 rhestrwyd miloedd o bwerau gweithredol unigol ar Ddeddfwriaeth
Cymru Ar-lein; mae’r rhestr hwn yn cynyddu a bydd yn parhau i wneud
hynny wrth ychwanegu Mesurau’r Cynulliad a Deddfau Seneddol y Deyrnas
Unedig ato.
Cynulliad Cenedlaethol Cymru yw’r Ddeddfwrfa. Derbyniodd
bwerau newydd o dan Adran III Deddf 2006 i wneud Mesurau, sy’n gyfwerth
yn swyddogaethol â Deddfau Seneddol. Ceir y pwerau deddfu hyn yn
Atodlen 5 i Ddeddf 2006. Mae’r Atodlen yn cynnwys rhestr o 20 o
‘Feysydd’ (e.e. Addysg, Llywodraeth Leol) sy’n gallu cynnwys ‘Materion’
(h.y. meysydd polisi penodol) y mae gan y Cynulliad gymhwysedd deddfwriaethol
i greu Mesurau arnynt. Gellir ychwanegu Materion at Atodlen 5 naill
ai drwy Ddeddf Seneddol neu drwy Orchymyn Cymhwysedd Deddfwriaethol
a hyrwyddir gan y Cynulliad. Mae’r wefan yn cynnwys y Materion sydd
mewn grym a’r rhai sy’n cael eu ceisio.
Amcanion y Gwasanaeth
Amcan y Gwasanaeth yw darparu datganiad cywir, cynhwysfawr a chyfredol
o’r swyddogaethau datganoledig yng Nghymru ac o’r cyfreithiau a
wneir yng Nghymru. Mae hefyd yn crynhoi’r offerynnau statudol cyffredinol
sy’n berthnasol i Gymru a wneir gan lywodraeth ganolog o dan bwerau
wedi’u cadw mewn Deddfau datganoledig.
Mae gwefan Deddfwriaeth Cymru Ar-lein ar ei newydd wedd yn cychwyn
gyda rhestr o’r 20 Maes yn Atodlen 5. Rydym wedi rhoi'r Meysydd
yn ganolbwynt gan mai o fewn y meysydd polisi hyn y mae defnyddwyr
y gwasanaeth yn ceisio gwybodaeth rhan amlaf. Gall defnyddwyr glicio
ar ddolenni i’w harwain yn uniongyrchol at Fesur, Gorchymyn Cymhwysedd
Deddfwriaethol, Deddf Seneddol neu Offeryn Statudol penodol. Rhestrir
hefyd ddau gategori ychwanegol a luniwyd gan y tîm golygyddol i
gynorthwyo’r defnyddiwr: ‘Ewrop’ a ‘Cyfansoddiad.’ Mae’r categori
Ewrop yn rhestru’r pwerau mewn perthynas â Chyfraith y Gymuned a
ellir eu harfer gan Weinidogion Cymru. Mae’r categori Cyfansoddiad
yn darparu dolenni ar gyfer dogfennau cyfansoddiadol allweddol sy’n
berthnasol i ddatganoli Cymreig: Deddf Llywodraeth Cymru 1998 a
2006 a’r rhestr o Faterion yn Atodlen 5 i Ddeddf 2006 a restrir
ar hyn o bryd o dan ‘Deddf Llywodraeth Cymru (pwerau deddfu) 2006’
a luniwyd yn arbennig ar gyfer y pwrpas hynny.
O fewn pob Maes mae’r wefan yn rhannu’n dair rhan. Mae’r rhan gyntaf
yn esbonio’r swyddogaethau y mae Llywodraeth Cynulliad Cymru yn
arfer o fewn y Maes dewisedig. Ceir hyd i’r esboniadau hyn o dan
y teitl Pwerau. Mae’r gwasanaeth hefyd yn crynhoi’r offerynnau statudol
cyffredinol a wnaed ers 1999, un ai gan y Cynulliad blaenorol, neu
ers 2007 gan Llywodraeth Cynulliad Cymru, naill ai ar ei ben ei
hun, neu gyda’r llywodraeth ganolog neu gyrff eraill.
Mae’r ail ran, sy’n delio â Chynulliad Cenedlaethol Cymru, hefyd
yn defnyddio’r penawdau hyn. O dan Pwerau mae’r wefan yn cyflwyno’r
pwerau deddfu a ddatganolwyd i’r Cynulliad o dan Atodlen 5 i Ddeddf
Llywodraeth Cymru 2006. Rhestrir y Mesurau a wnaed o dan y Materion
a geir yn y Meysydd yn Atodlen 5 o dan y pennawd Deddfwriaeth.
Mae’r drydedd rhan yn gwahaniaethu rhwng y pwerau sy’n parhau yn
nwylo Llywodraeth y DU o fewn y Maes dewisedig a’r Gyfraith a wnaed
ganddo drwy offerynnau statudol cyffredinol mewn perthynas â’r Maes
datganoledig hwnnw.
|