Creodd Ysgol y Gyfraith Caerdydd wasanaeth Deddfwriaeth Cymru Ar-lein yn 1999 er mwyn cynorthwyo aelodau’r proffesiwn cyfreithiol, y byd academaidd, cymunedau sector cyhoeddus a phreifat ehangach a’r cyhoedd yn gyffredinol, yn ogystal ag aelodau Llywodraeth Cynulliad Cymru a Chynulliad Cenedlaethol Cymru, i adnabod y swyddogaethau a drosglwyddwyd i Gynulliad Cenedlaethol Cymru o dan dermau Deddf Llywodraeth Cymru 1998. Ers i Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 ddod i rym mae’r swyddogaethau hynny wedi’u trosglwyddo ac yn cael eu harfer gan Lywodraeth Cynulliad Cymru. Enillodd Cynulliad Cenedlaethol Cymru bwerau newydd hefyd. Yn gychwynnol ariannwyd Deddfwriaeth Cymru Ar-lein gan Fwrdd Ymchwil y Celfyddydau a’r Dyniaethau ac mae’n cael ei ariannu bellach gan Gomisiwn Cynulliad Cenedlaethol Cymru, Llywodraeth Cynulliad Cymru a'r Ganolfan Addysg Uwch Cyfrwng Cymraeg, gyda chefnogaeth llwyr Ysgol y Gyfraith Caerdydd a Chanolfan Llywodraethiant Cymru.

Mae Deddfwriaeth Cymru Ar-lein yn wasanaeth cyfreithiol electronig unigryw:
• Mae’n canolbwyntio ar y Gymru ddatganoledig
• Mae’n rhad ac am ddim
• Nid yw’n dibynnu ar ymrwymiad cyrff sydd o anghenraid yn rhoi blaenoriaeth i Gymru a Lloegr neu ddeddfwriaeth y Deyrnas Unedig
• Mae’n gynhwysfawr: nid yn unig mae’n cynnwys deddfwriaeth sylfaenol Cymru (Mesurau’r Cynulliad), ceir hefyd ddeddfwriaeth ddatganoledig yn ogystal â chrynodeb o swyddogaethau gweithredol a deddfu datganoledig
• Mae’n cyflwyno gwybodaeth mewn dull trefnus yn ôl y meysydd datganoledig
• Mae’r dull (yn arbennig y drefniadaeth yn ôl maes) yn ei gwneud yn fwy defnyddiol i’r cyhoedd

Newidiodd Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 natur pwerau datganoledig Cymru ac, yn anochel, y gyfraith yng Nghymru yn sylweddol. Cafodd hyn effaith sylfaenol ar drefniadaeth Deddfwriaeth Cymru Ar-lein ac ail-strwythurwyd y gwasanaeth a’r wefan er mwyn adlewyrchu’r newidiadau hyn.
Amcan cyffredinol y wefan newydd yw dangos yn glir a threfnus:
• holl bwerau Cynulliad Cenedlaethol Cymru
• holl bwerau Llywodraeth Cynulliad Cymru
• y gyfraith a wneir yng Nghymru gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru
• y gyfraith a wneir gan Lywodraeth Cynulliad Cymru o dan bwerau datganoledig
• y gyfraith a wneir gan Lywodraeth Ganolog o dan Ddeddfau datganoledig

Sylwadau cyffredinol ar swyddogaethau’r Cynulliad

Deddf Llywodraeth Cymru 1998 a sefydlodd Gynulliad Cenedlaethol Cymru fel corff unigol corfforaethol. Yn ôl y gyfraith y Cynulliad oedd â’r hawl i arfer holl bwerau’r Ddeddf. Ar yr wyneb, nifer cyfyngedig o swyddogaethau sylweddol a drosglwyddwyd i’r Cynulliad. Er bod adran 40 yn galluogi’r Cynulliad i wneud unrhyw beth cysylltiedig â’r swyddogaethau, neu a fyddai’n ffafrio neu hwyluso’r arfer, roedd swyddogaethau Deddf 1998 yn gyfyngedig. Cafwyd swyddogaethau yn ymwneud â’r pŵer i ddiwygio awdurdodau iechyd Cymru (adran 27) ac i ddiwygio rhai cyrff cyhoeddus eraill yng Nghymru (adran 28 a Rhannau I ac II Atodlen 4). Roedd yn cynnwys pwerau cyffredinol hefyd i alluogi’r Cynulliad i wneud unrhyw beth a ystyriai’n briodol i gefnogi diwylliant, chwaraeon, yr iaith Gymraeg ac adeiladau o ddiddordeb hanesyddol neu bensaernïol (adran 32). Roedd holl bwerau eraill y Cynulliad blaenorol, a nodwyd mewn Gorchmynion Trosglwyddo Swyddogaethau neu Ddeddfau Seneddol ôl-1999, yn benodol iawn.

Mae Deddf Llywodraeth Cymru 2006 yn disodli’r Ddeddf honno. Yn gyntaf, mae’n creu ymwahaniad cyfreithiol ffurfiol rhwng Cynulliad Cenedlaethol Cymru a Llywodraeth Cynulliad Cymru. Yn ail, mae’n darparu trefniadau ar wahân ar gyfer pwerau a swyddogaethau’r Cynulliad a’r Llywodraeth.

Llywodraeth Cynulliad Cymru yw’r Weithrediaeth. Etifeddodd y Llywodraeth yr holl bwerau gweithredol a freiniwyd dan Ddeddf 1998 cyn 2007 ac a nodwyd mewn Deddfau Seneddol penodol, Gorchmynion Trosglwyddo Swyddogaethau a Gorchmynion Dynodi UE, ac oedd dal mewn grym ar gychwyn Deddf 2006. Mae’r pwerau hyn yn parhau yn weithredol yng Nghymru ac yn cael eu harfer gan Weinidogion Cymru. Erbyn 2009 rhestrwyd miloedd o bwerau gweithredol unigol ar Ddeddfwriaeth Cymru Ar-lein; mae’r rhestr hwn yn cynyddu a bydd yn parhau i wneud hynny wrth ychwanegu Mesurau’r Cynulliad a Deddfau Seneddol y Deyrnas Unedig ato.

Cynulliad Cenedlaethol Cymru yw’r Ddeddfwrfa. Derbyniodd bwerau newydd o dan Adran III Deddf 2006 i wneud Mesurau, sy’n gyfwerth yn swyddogaethol â Deddfau Seneddol. Ceir y pwerau deddfu hyn yn Atodlen 5 i Ddeddf 2006. Mae’r Atodlen yn cynnwys rhestr o 20 o ‘Feysydd’ (e.e. Addysg, Llywodraeth Leol) sy’n gallu cynnwys ‘Materion’ (h.y. meysydd polisi penodol) y mae gan y Cynulliad gymhwysedd deddfwriaethol i greu Mesurau arnynt. Gellir ychwanegu Materion at Atodlen 5 naill ai drwy Ddeddf Seneddol neu drwy Orchymyn Cymhwysedd Deddfwriaethol a hyrwyddir gan y Cynulliad. Mae’r wefan yn cynnwys y Materion sydd mewn grym a’r rhai sy’n cael eu ceisio.

Amcanion y Gwasanaeth

Amcan y Gwasanaeth yw darparu datganiad cywir, cynhwysfawr a chyfredol o’r swyddogaethau datganoledig yng Nghymru ac o’r cyfreithiau a wneir yng Nghymru. Mae hefyd yn crynhoi’r offerynnau statudol cyffredinol sy’n berthnasol i Gymru a wneir gan lywodraeth ganolog o dan bwerau wedi’u cadw mewn Deddfau datganoledig.

Mae gwefan Deddfwriaeth Cymru Ar-lein ar ei newydd wedd yn cychwyn gyda rhestr o’r 20 Maes yn Atodlen 5. Rydym wedi rhoi'r Meysydd yn ganolbwynt gan mai o fewn y meysydd polisi hyn y mae defnyddwyr y gwasanaeth yn ceisio gwybodaeth rhan amlaf. Gall defnyddwyr glicio ar ddolenni i’w harwain yn uniongyrchol at Fesur, Gorchymyn Cymhwysedd Deddfwriaethol, Deddf Seneddol neu Offeryn Statudol penodol. Rhestrir hefyd ddau gategori ychwanegol a luniwyd gan y tîm golygyddol i gynorthwyo’r defnyddiwr: ‘Ewrop’ a ‘Cyfansoddiad.’ Mae’r categori Ewrop yn rhestru’r pwerau mewn perthynas â Chyfraith y Gymuned a ellir eu harfer gan Weinidogion Cymru. Mae’r categori Cyfansoddiad yn darparu dolenni ar gyfer dogfennau cyfansoddiadol allweddol sy’n berthnasol i ddatganoli Cymreig: Deddf Llywodraeth Cymru 1998 a 2006 a’r rhestr o Faterion yn Atodlen 5 i Ddeddf 2006 a restrir ar hyn o bryd o dan ‘Deddf Llywodraeth Cymru (pwerau deddfu) 2006’ a luniwyd yn arbennig ar gyfer y pwrpas hynny.

O fewn pob Maes mae’r wefan yn rhannu’n dair rhan. Mae’r rhan gyntaf yn esbonio’r swyddogaethau y mae Llywodraeth Cynulliad Cymru yn arfer o fewn y Maes dewisedig. Ceir hyd i’r esboniadau hyn o dan y teitl Pwerau. Mae’r gwasanaeth hefyd yn crynhoi’r offerynnau statudol cyffredinol a wnaed ers 1999, un ai gan y Cynulliad blaenorol, neu ers 2007 gan Llywodraeth Cynulliad Cymru, naill ai ar ei ben ei hun, neu gyda’r llywodraeth ganolog neu gyrff eraill.

Mae’r ail ran, sy’n delio â Chynulliad Cenedlaethol Cymru, hefyd yn defnyddio’r penawdau hyn. O dan Pwerau mae’r wefan yn cyflwyno’r pwerau deddfu a ddatganolwyd i’r Cynulliad o dan Atodlen 5 i Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006. Rhestrir y Mesurau a wnaed o dan y Materion a geir yn y Meysydd yn Atodlen 5 o dan y pennawd Deddfwriaeth.

Mae’r drydedd rhan yn gwahaniaethu rhwng y pwerau sy’n parhau yn nwylo Llywodraeth y DU o fewn y Maes dewisedig a’r Gyfraith a wnaed ganddo drwy offerynnau statudol cyffredinol mewn perthynas â’r Maes datganoledig hwnnw.

Ymwadiad

Tra bod Prifysgol Caerdydd wedi gwneud pob ymdrech resymol i sicrhau bod y wybodaeth ar y wefan hon o ansawdd uchel, nid ydym yn gwarantu, trwy fynegi neu awgrymu, bod y wybodaeth honno yn ateb y diben ac ni fydd Prifysgol Caerdydd yn gyfrifol am unrhyw ganlyniad sy’n codi o unrhyw ddiffyg cywirdeb neu hepgoriadau. Mae unigolion, sefydliadau a chwmnïau sy’n defnyddio’r Gwasanaeth hwn yn gwneud hynny ar y ddealltwriaeth na fydd Prifysgol Caerdydd yn atebol yn uniongyrchol nac yn anuniongyrchol am effeithiau unrhyw weithred, cynnyrch, proses neu ddull a weithredir, a gynhyrchir neu a fabwysiadir gan unrhyw barti, er y gall ffurfio gweithred, cynnyrch, proses neu ddull o’r fath fod yn seiliedig ar ddefnyddio’r Gwasanaeth hwn.

Mae’r Gwasanaeth yn cynnwys cysylltiadau â gwefan Llyfrfa Ei Mawrhydi. Er bod Prifysgol Caerdydd wedi defnyddio pob ymgais resymol i sicrhau bod y cysylltiadau hyn yn gywir, nid yw’n gwarantu eu cynnwys, yn oblygedig neu ymhlyg.